Welcome to 4Valves.vn

Cùng với các phương tiện thông tin đại chúng, mà có sức mạnh lớn nhất chính là mạng Internet, những văn hóa vốn thuộc về các nước phương Tây được du nhập vào Việt Nam và đang có bước phát triển mạnh mẽ, mà trong đó, tại thế giới xe cộ, chúng ta được đón nhận một luồng gió mới, mãnh liệt đến từ những chiếc xe độ mô phỏng kiểu dáng cổ điển từ thập niên 60, 70 của thế kỉ trước. Song, mặc cho tốc độ lan tỏa nhanh chóng mặt của mình, dường như thế hệ những người chơi xe mới hiện nay, khi chú ý tới dòng xe này lại khiến thú vui bị biến tướng và ít nhiều không còn giữ được vẹn nguyên các giá trị vốn có của nó, mà biểu hiện tiêu biểu của vấn đề này nằm ở các thiết kế xe độ của chính họ, bởi lẽ, chúng ta vẫn chưa hiểu thứ ngôn ngữ ẩn sâu phía sau sự hào nhoáng của các thiết kế xe độ đã hớp hồn rất nhiều thế hệ người chơi trước đó. Và đó chính là ngôn ngữ của kết cấu.

 

Vậy tại sao chúng ta lại cần phải hiểu thứ ngôn ngữ này? Trong khi nếu không cần biết về nó, chúng ta vẫn có được những chiếc xe đủ để giúp bản thân trông “có vẻ hợp thời”? Vì mọi việc không đơn giản như vậy. Tại điểm khởi phát của lịch sử motor, việc một anh chàng sở hữu một chiếc xe, chỉnh sửa nó, và cùng nó du ngoạn khắp nơi vốn có mục đích tối thượng là để thoát ly khỏi các giá trị cứng nhắc, tìm tới thế giới rộng mở nhằm kiếm tìm tự do và bản ngã của chính mình, tuyệt đối không với mục đích “trông hợp thời”. Khi này, chiếc xe nghiễm nhiên trở thành sự biểu hiện, thái độ của anh ta đối với thế giới, được thực thể hóa. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết, chúng ta chỉ bàn tới thứ ngôn ngữ được nói lên bởi các thông số, sinh ra như một sản phẩm tất yếu của văn hóa xê dịch, do đó, hãy quay trở lại với vấn đề kết cấu xe. Bằng những trải nghiệm khi du ngoạn ấy, cùng các kiến thức về cơ khí và kỹ thuật, người chủ sở hữu chiếc xe không ngừng cải tiến để giúp cỗ máy tự tay anh ta xây dựng hoạt động một cách phù hợp nhất với nhu cầu của mình. Bên cạnh đó, thú chơi xe xuất hiện từ các cuộc đua cũng tạo ra những cỗ máy hiệu năng cao được thiết kế đặc thù cho các môi trường thi đấu khác nhau, được xây dựng mới hoàn toàn hoặc cải tiến dựa trên các mẫu xe sản xuất đại trà. Từ chính các cải tiến này, bản thân giới chơi xe, cũng như các nhà sản xuất đã gây dựng một hệ thống đồ sộ và chắc chắn, dựa trên các nghiên cứu và thử nghiệm cụ thể, chính xác, để chúng ta có được những chiếc xe tuyệt vời như ngày nay.

Anh chàng Robert Wolf trong "Road to Paloma" chạy một chiếc Harley Panhead đã qua chỉnh sửa. Hắn trông đẹp trai, và cũng biết cách chỉnh sửa xe chứ không chỉ độ bừa bãi.

 

Song, chính bởi việc không hiểu rõ thứ ngôn ngữ được tạo dựng bởi kỹ thuật này, chúng ta đang là nạn nhân của những chiếc Café Racer ì ạch và thiếu ổn định ở tốc độ cao; không thể nhận dạng nổi một chiếc xe là Scrambler bởi nó chỉ sở hữu duy nhất đặc điểm pô vắt; những chiếc Brat Style không thấp; những chiếc Bobber khung cứng, nhưng lại được đem đi “thử giảm sóc sau”; các món phụ kiện “handmade” được bước ra từ khuôn đúc, xếp đặt sẵn trên giá, chỉ đợi được lắp đặt một cách tùy tiện mà không cần thông qua bất kì phép tính kỹ lưỡng nào,… Thế nhưng, liệu rằng, di sản khổng lồ của cả nền văn hóa và công nghiệp vĩ đại kia có chỉ gói gọn trong những chiếc tay lái Clip-on, những cây pô vắt, hay những bộ lốp to lớn hầm hố? Chắc hẳn là không, các bậc tiền bối chưa bao giờ bước những bước khiêm tốn như vậy trong suốt trăm năm qua. Hậu quả tất yếu diễn ra, chúng ta đang sở hữu một thứ văn hóa có phần méo mó, nơi những chiếc xe không hát lên những khúc nhạc về bất kì thứ tinh thần nào, và chạy tồi tệ hơn cả khi chúng chưa được đem đi chỉnh sửa. Vô hình chung, chúng ta đón nhận và có những trải nghiệm sai lệch về văn hóa xê dịch, bị ảnh hưởng bởi những chiếc xe độ tồi tệ này. Và đáng tiếc thay, vô tình hay hữu ý, chúng ta cũng cổ xúy cho chúng, thông qua những phương tiện truyền thông, nhóm, hội với hàng chục ngàn người tham gia, nhưng không một ai hé lên một lời thuộc về thứ ngôn ngữ của kết cấu.

 

Một mẫu khung "replica" từ khung Norton Featherbed được làm hoàn toàn bằng tay. Đây là cái cách mà Toán học, Vật lý, Kĩ thuật,... "đối thoại" với nghệ thuật.

 

Những sự hiểu lầm, hay xem nhẹ về việc tối ưu kết cấu xe cũng khiến chúng ta không có một thị trường xe độ lành mạnh, nơi những chiếc xe độ thiếu lý luận cả về kĩ thuật lẫn mỹ thuật lên ngôi, trong khi những sản phẩm được đầu tư đúng mức về chất xám thì bị xếp vào một góc nhỏ và không có được sự tôn trọng xứng đáng. Khi này, các nghệ sĩ bị đẩy ra, cùng với cái đẹp, cái mới được họ kiến tạo, thế chỗ vào đó là những thứ “đèm đẹp”. Trên thực tế, không chỉ tại Việt Nam, cũng như không chỉ tại mảng văn hóa xe độ mới nảy sinh vấn đề này, mà điều tương tự cũng diễn ra với các bộ môn nghệ thuật khác:

“Thiếu các chuẩn mực thẩm mỹ chúng ta không có cách nào xác định phẩm chất hay tính phế phẩm. Đây là một bài kiểm tra của tôi cho các sinh viên cao học, tất cả đều rất tài năng và được đào tạo tốt. "Hãy phân tích bức hoạ sau đây của Jackson Pollock và giải thích vì sao nó đẹp." Chỉ sau khi họ cho tôi những câu trả lời rất hùng hồn thì tôi mới cho họ biết rằng bức hoạ thực ra là một hình chụp gần cái tạp dề dính màu tôi mặc khi vẽ. Tôi không chê trách họ; ở địa vị họ có lẽ tôi cũng sẽ làm như vậy bởi vì gần như không thể phân biệt được tranh của Pollock với cái tạp dề vấy màu của tôi... ..."Vậy ai sẽ xác định phẩm chất?" là một thách thức khác mà tôi gặp phải. Nếu chúng ta thành thực về trí tuệ, tất cả chúng ta đều biết những tình huống nào cần ghi nhận và phụ thuộc vào sự giám định chuyên nghiệp. Hãy lấy ví dụ thi Olympic trượt băng nghệ thuật, nơi mà sự xuất sắc nghệ thuật được đánh giá bởi các chuyên gia trong lĩnh vực này. Rõ ràng bạn sẽ do dự trước một thí sinh ngã lăn bạt mạng trên sân băng rồi yêu cầu tiết mục của anh ta phải được sánh ngang với tiết mục của một vận động viên chính tắc nhất... ...Ở nơi mà trước kia các nghệ sĩ từng dùng tài năng của mình thể hiện những khung cảnh có giá trị và mang tính toàn vẹn từ lịch sử, văn chương, tôn giáo, thần thoại, v.v. ngày nay nhiều nghệ sĩ chỉ đơn thuần dùng nghệ thuật của họ để ra tuyên ngôn, thường là không có gì hơn một giá trị gây sốc. Các nghệ sĩ trong quá khứ đôi khi cũng ra tuyên ngôn, nhưng không bao giờ sự xuất sắc thị giác trong tác phẩm của họ phải trả giá cho việc đó.” - “Vì sao nghệ thuật hiện đại lại tồi tệ đến như vậy”, Robert Florczak, bản dịch của họa sĩ/học giả/nhà vật lý Nguyễn Đình Đăng -

 

Không chỉ mắc sai lầm ở quy mô cá nhân, chúng ta cũng sản sinh ra những văn hóa phẩm mang tính định hướng, được tạo đà và “bôi trơn” một cách bài bản, nhưng lại … lạc đường. Điều ấy dẫn tới việc hàng loạt các trang báo mạng, cả chính thống và không chính thống đều chỉ chăm chăm “đọc số liệu”, tư vấn độ xe nhưng chỉ quan tâm đến việc phuộc Up Side Down sẽ khiến xe bạn trông “ngầu” hơn, “hướng dẫn” độ Café Racer dựa trên bài viết về cách tạo hình cho một chiếc Honda CX 500 cụ thể để áp dụng cho toàn bộ dòng xe, thay vì kể những câu chuyện, từ thời điểm khởi nguyên của những vật liệu thô cho tới những tác phẩm nghệ thuật bằng kim loại thực sự, với đầy đủ tâm niệm, hay cách chúng được tạo ra như thế nào. Điều này khiến cho tôi đôi khi phải thầm hy vọng rằng hỡi những con người kia ơi, xin đừng làm hỏng những chiếc xe vốn đã tuyệt vời ấy, bằng những hời hợt, giống như cách mà chúng ta đã từng tồn tại khi không đam mê, hay mơ ước. Nhưng tôi sẽ bình tĩnh lại, và tha thiết kể cho các bạn chuyện của kết cấu, vì tôi vẫn còn hy vọng rằng, chúng ta chưa quá muộn, và hơn nữa, chúng ta mới chỉ là những người bắt đầu.

Động cơ Triumph 865cc có mặt tại mẫu Bonneville đời mới "ngồi" trên khung Norton Featherbed, rất có thể là được làm bằng tay giống chiếc khung ở trên. Đẹp chết người, và quan trọng là vẻ đẹp này có được từ những lý luận kết cấu chặt chẽ. Do đó, vẻ đẹp này vững chãi dù được nhìn nhận dưới yếu tố mỹ thuật hay kĩ thuật.

 

Trên thực tế, yếu tố kết cấu trên xe độ không hề khó hiểu, hay cao siêu và nặng tính học thuật. Chúng luôn luôn có mặt trên mọi vật chuyển động, chỉ tạm thời "vô hình" mà thôi. Chính sự xuất hiện của các tính toán thông số đã góp phần phân chia các “trường phái” trong xe độ, hay định hình kiểu dáng cơ bản và vẻ đẹp nguyên gốc của chúng. Nắm bắt được một số yếu tố cơ bản cũng sẽ giúp bạn nhìn thấy những khía cạnh khác về xe độ mà bạn chưa từng được thấy trước đây, để nhận ra, mọi thành phần xuất hiện trên thiết kế xe độ "đều có cái lý của nó". Đặc biệt, khi chúng ta hãy còn đang đắm say với những thiết kế xe độ mô phỏng các kiểu dáng xe hiệu năng cao, việc lắng nghe những tiếng nói thốt ra từ những con số trên bản vẽ và thực tế để tối ưu xe là cần thiết, nếu không muốn nói, bắt buộc, mặc cho những quan niệm như việc xe độ cổ điển không phải là xe để đua. Tôi đồng ý rằng khi xây dựng những chiếc xe độ, có thể mục đích chính của chúng không phải nhằm thi đấu, đặc biệt là tại Việt Nam, nơi chưa có sân chơi đúng nghĩa dành cho các tín đồ tốc độ, song, những người đẹp ấy xứng đáng có được trọn vẹn điều mà cái tên của chúng nói lên: Café Racer, chiếc xe được độ để đua tới các quán cà phê, tái hiện lại cảm giác lái tốc độ của xe đua chạy sân; Tracker, với nguyên thủy là Flat Tracker, xây dựng để xé toạc chặng đua Oval với những pha vào cua Drift đặc trưng; Scrambler, xe bay trên đồng cỏ;… hay ngay cả những chiếc Bobber vốn không được ưu ái tối ưu để đua cũng mang trong mình một DNA riêng, giúp chủ nhân điều khiển nhẹ nhàng và nhàn nhã nhằm tập trung tận hưởng tự do trên những con đường rộng mở dù sử dụng động cơ V-Twin to lớn nặng nề.

Anh chàng này có thể "lướt sóng" trên những chiếc Bobber hay Cruiser nhờ vào sự ổn định trên đường thẳng có được nhờ khoảng việt dã lớn hình thành từ góc phuộc trước lớn. Góc phuộc trước lớn cũng giúp anh ta điều khiển chiếc xe với động cơ V-Twin nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

 

Thế nhưng, làm thế nào mà những chiếc xe lại tạo ra những cảm giác lái khác nhau đến vậy, hay cụ thể hơn, là có thể giúp bạn ôm cua ở trên 200km/h với sportbike – hậu duệ của Café Racer; nhảy múa trên những chặng đường ngập bùn, đất và đá; thậm chí khiến chiếc xe nặng vài trăm kg trở nên “dễ bảo” nếu bạn muốn? Sự kì diệu của kĩ thuật ấy chính là chuyện kể của kết cấu, nơi các yếu tố như Rake Angle (góc phuộc trước), Trail (khoảng việt dã), Wheelbase (chiều dài cơ sở), khoảng sáng gầm xe, độ mở/cao tay lái, bố trí vị trí ngồi, khu vực chuyển số và để chân, góc càng sau, góc phuộc sau,… nổi lên như những thành phần then chốt, cần được quan tâm bậc nhất.

Khá nhiều thông số trên xe có thể được chỉnh sửa mà bạn chẳng cần phải đụng chạm gì tới khung xe cả. Góc phuộc trước có thể được giảm thông qua việc hạ thụt trước, hoặc nâng nhún sau lên, chẳng hạn. Dễ như ăn bánh, nhưng chính vì thế càng cần phải cẩn trọng.

 

Dựa trên các yếu tố này và mối tương quan giữa chúng, các kiểu dáng xe được hình thành và xuất hiện các đặc điểm riêng. Ví dụ như một chiếc Café Racer, với tinh thần là một cỗ máy tốc độ cao và khí động học, sẽ cần có một góc phuộc trước nhỏ để làm việc tốt tại các cua. Tuy nhiên, điều này khiến chúng không có quá nhiều khoảng việt dã, và không ổn định trên đường thẳng. Do đó, chảng ba hay trục bánh trước của chúng cần được thay đổi để có được thông số trail tốt.  Chúng cũng cần sở hữu một trọng tâm (Center of Gravity) đủ thấp, dẫn tới việc hành trình nhún ngắn, được tối ưu cứng, thể thao để tay đua cảm nhận tốt mặt đường. Ngoài ra, khu vực để chân và chuyển số được đưa lên cao và đẩy về phía sau tạo tư thế lái khí động học, góp phần lớn vào việc phân bố trọng lượng trên xe cũng như giúp người lái điều khiển dễ dàng hơn. Tổng hợp lại tất cả những yếu tố trên (và vô số những yếu tố khác nữa), một chiếc Café Racer, mà sau này là các siêu phẩm tốc độ như Yamaha R1, Honda CBR1000R, Ducati 1199 Panigale,… được sinh ra với dáng vẻ đáng gờm cùng tư thế ngồi chồm táo tợn. Song, không chỉ có Café Racer, các “DNA” xe khác cũng ra đời dựa trên những con số khô khan như vậy.

Dù qua nhiều thế hệ với vô số cải tiến khác nhau, vẫn có thể nhận ra sự tương đồng của các yếu tố chính tại hệ thống treo của Cafe Racer và xe thể thao hiện đại ngày nay, mà nổi bật nhất là sự ảnh hưởng của nó tới tư thế lái. Ngoài ra, mặc dù có liên hệ mật thiết tới các bộ môn nghệ thuật truyền thống, việc áp dụng bừa bãi các quy tắc hay lý thuyết của chúng (tỉ lệ vàng, chẳng hạn) vào thiết kế xe mà không hiểu rõ bản chất có thể khiến bạn trở thành ông hoàng đế cởi chuồng.

 

Vậy, giữa “muôn trùng” những thông số cứng nhắc luôn luôn giằng co nhau trên mỗi bản thiết kế xe, đâu là lối đi cho tự do và sáng tạo? Vậy phải chăng độ xe không phải là nghệ thuật? Chắc chắn là có, song ấy lại là chuyện của mỹ thuật.

 

Bạn tôi ơi, chúng ta chỉ mới bắt đầu thôi.

 

 




Top
×